Η διαλεκτική μέθοδος — θέση, αντίθεση, σύνθεση — συστηματίστηκε και διαδόθηκε από τον γερμανό φιλόσοφο Γεώργιο Γουίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ (1770–1831). Αν και η διαλεκτική έχει αρχαίες ρίζες (Πλάτων, Αριστοτέλης, μεσαιωνική διαμάχη), ο Χέγκελ την έκανε τη μαшина της ιστορίας και της σκέψης ίδιας.
Αυτός ο κύκλος επαναλαμβάνεται ατέλειωτα, ωθώντας προς αυξανόμενη ολοκληρότητα, ελευθερία και αυτογνωσία — αυτό που ο Χέγκελ ονομάζει το Απολύτως.
Προ-Χέγκελ: Διαλεκτική = μέθοδος λογικής απόδειξης.
Χέγκελ: Διαλεκτική = οντολογική δομή της πραγματικότητας. Ιστορία, συνείδηση, τέχνη, θρησκεία, φιλοσοφία — όλα εξελίσσονται διαλεκτικά.
Ο Μάρξ αντέστρεψε τον Χέγκελ (υλική βάση, όχι ιδανικό πνεύμα). Ο Κιερκεγόρ, ο Νίτσε, ο Χάιντεκερ ανταπέδωσαν. Οι βρετανικοί ιδεαλιστές (Μπράντλεϊ, ΜακΤάκκαρτ) επέκτειναν. Η αναλυτική φιλοσοφία απέρριψε. Αλλά το πλαίσιο θέσης-αντίθεσης-σύνθεσης παραμένει πανταχού παρόν 지적 εργαλείο — συχνά υπερβολικά απλοποιημένο, ποτέ πλήρως ξεφυγμένο.
Ο Χέγκελ δεν εφόνευσε τη διαλεκτική. Την έκανε το κλειδί για τα πάντα.