Ο Μερκούτιος είναι οργάνωσις στην κλιμάκωση του конфлиκτο και την επισήμανση των τραγικών ελαττωμάτων των πρωταγωνιστών. Ο αναξιοπρεπής θάνατός του καταλύζει την εκδίωξη του Ρομέο. Ωστόσο, μπορεί να υποστηριστεί ότι δεν είναι απόλυτα απαραίτητος για την κεντρική ρομαντική πλοκή· η βασική τραγωδία εξακολουθούσε να αναπτύσσεται χωρίς αυτόν, αν και η παρουσία του βαθύνει τα θέματα της μοίρας και της παρεξηγημένης ενέργειας.
Ο Μερκούτιος δεν είναι απλώς φίλος του Ρομέο—είναι η φωνή της κριτικής, της σαρκαστικής αντίληψης που αντιπροσωπεύει την λογική μπροστά στην παθητικότητα. Ο θάνατός του είναι το σημείο αλλαγής: από ερωτική κωμωδία σε τραγωδία. Παρόλο που η κεντρική αγάπη θα συνέβαινε ούτως ή αλλού, η απουσία του Μερκούτιου θα άφηνε το έργο φτωχότερο σε θέματα και ανθρωπινή πολυπλοκότητα.