Τα Έξι Στοιχεία της Τραγωδίας του Αριστοτέλη: Μύθος, Ηθος, Διάνοια, Λέξις, Μέλος, Ὄψις
Η Περί Ποιητικής του Αριστοτέλη (π.χ. 335 π.Χ.) προσδιορίζει έξι στοιχεία της τραγωδίας—υιοθετημένα ως καθολικό πλαίσιο δραματικής ανάλυσης:
- Μύθος (Mythos) — Η σειρά των γεγονότων· «η ψυχή της τραγωδίας». Πρέπει να έχει αρχή, μέση, τέλος· ενότητα πράξης· περιπέτεια (peripeteia) και αναγνώριση (anagnorisis).
- Ηθος (Ethos) — Οι πράκτορες του μύθου. Τραγικός ήρωας: καλός αλλά ελαττωμένος (hamartia), συνεπής, καταλληλικός, ζωτικός. Δευτερεύοντες χαρακτήρες εξυπηρετούν τον μύθο.
- Διάνοια (Dianoia) — Το νοητικό περιεχόμενο: επιχειρήματα, θέματα, ιδέες που εκφράζονται μέσω διαλόγου. Απόδειξη, άρνηση, γνώμες.
- Λέξις (Lexis) — Γλώσσα: επιλογή λέξεων, μεταφορά, ρυθμός, τόνος. Στίχοι vs. πεζά· ύψωμα vs. φυσικιστικό.
- Μέλος (Melos) — Μουσικό στοιχείο: χορικά τραγούδια, οργάνων συμπλήρωμα, ρυθμική ομιλία. Στην ελληνική τραγωδία, ολόκληρο· στο σύγχρονο δράμα, συχνά ηχογράφηση/σκόρ.
- Ὄψις (Opsis) — Οπτική παραγωγή: σκηνοθέτηση, φορεσιά, σκηνικό, εφέ, κίνηση. Ο Αριστοτέλης τη считал λιγότερο καλλιτεχνική (ανήκει στη σκηνική τέχνη, όχι στη ποίηση) αλλά πιο δημοφιλή.
Σύγχρονη Εφαρμογή
Το σύγχρονο δράμα προσθέτει: Θέμα (κεντρική ιδέα), Διάσταση (κινητήρας μύθου), Τοποθεσία (χωροχρονικό πλαίσιο). Αλλά τα έξι του Αριστοτέλη παραμένουν ο αναλυτικός σκελετός.
Ιεραρχία
Μύθος > Ηθος > Διάνοια > Λέξις > Μέλος > Ὄψις. Ένα δράμα μπορεί να επιβιώσει με ασθενή ὄψη με ισχυρό μύθο· όχι αντίστροφα.