Ευθύνη για την Τραγωδία στο «Οθέλλο»: Ιάγο, Οθέλλο και Κοινωνία
Δεν υπάρχει μοναδική απάντηση· οι κριτικοί τονίζουν διαφορετικούς διανυσματικούς:
1. Ιάγος (Πρωτεύων Πράκτορας)
- Αρχιτέκτονας κάθε απάτης: μαντήλι, «ομολογία» Κάσιου, χειραγώγηση Ροντερίγο.
- Ακινητομοχθητική κακοηθεία («Μισώ τον Μωρό») ή τυφλωμένη υπερηφάνεια (πρόοδος, υποψία κεραυνιού).
- Μετατρέπει την αρετή σε όπλο: εμπιστοσύνη Οθέλλου, αθωότητα Ντεσδημόνας, κοινωνικότητα Κάσιου.
2. Οθέλλος (Τραγικός Πράκτορας)
- Αμαρτία: ευπιστία + υπερηφάνεια + φυλετική ασφάλεια («ξένος» στη Βενετία).
- Αποτυγχάνει να επαληθεύσει· ζητά «οπτική απόδειξη» αλλά αποδέχεται περιστασιακά στοιχεία.
- Στρατιωτική νοοτροπία εφαρμοσμένη στην οικιακή σφαίρα — καμία νουάδα.
3. Ντεσδημόνα (Παθητικό θύμα / Συνενοχλημένη;)
- Αποδίδει πράξη (κουρεύει Οθέλλο, υπερασπίζεται Κάσιο) αλλά δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το πλαίσιο του Ιάγου.
- Σιωπή στα κρίσιμα σημεία (χάσιμο μαντηλιού) — πιστότητα διαβάζεται ως ενοχή.
- Κάποιες φεμινιστικές αναγνώσεις: η «υπακοή» της εκτελεί πατριαρχικό ιδεαλ, επιτρέποντας τραγωδία.
4. Δομικές Δυνάμεις
- Ρατσισμός (βενετική αλλοτρίωση), μισογυνία (γυναίκες ως περιουσία), στρατιωτικός κώδικας τιμής.
- Απομόνωση Κύπρου — αυτιστηρίχιο πίεσης.
Σύμπεραμα
Ιάγος = εγγύς αιτία· Οθέλλος = τραγικός εναλλακτικός· Κοινωνία = βαθύ πλαίσιο. Το έργο διανέμει την ευθύνη για να δείξει πώς το κακό χρειάζεται συνεργασία.