Στο «Το Πάντρεμα» (1889) του Αντών Τσέχωφ, ο νομικός Ivan Ivanovich υποβαίσει σε ριζική πνευματική μεταμόρφωση κατά τη διάρκεια των δεκαπέντε ετών της μονάχης σύγκλεισης. Αρχικά σεβαστός στην θρησκευτική πίστη του συνεργάτη του τραπεζίτη, την κατακερματίζει σταδιακά μέσω ανάγνωσης και σκέψης.
Μέχρι το τέλος της ιστορίας, ο Ivan Ivanovich έχει φτάσει σε έναν σκεπτικιστικό, ανθρωπιστικό αθεϊσμό. Συμπεραίνει ότι ένας δίκαιος Θεός δεν θα επέτρεπε την αθώα βασανία ή την νίκη του κακού. Η σωτηρία, αποφασίζει, δεν είναι θείον χάρισμα αλλά προϊόν της ανθρώπινης βούλησης, προσπάθειας και λογικής. Απορρίπτει τα δύο εκατομμύρια ρούβλια του πάντρεματος – όχι από φτώχεια, αλλά από περιφρόνηση για τις αξίες που τα στοίχισαν.
Η τελευταία του επιστολή είναι μανιφέστο κοσμικής αυτοαρκείνευσης: η ανθρωπότητα πρέπει να σώσει сама της. Το κλείσιμο δεν έρχεται με απελπισία, αλλά με μια σκληρά κερδισμένη, αθεϊστική λύση.