Η Καλαβρία (το "δάχτυλο" της μπότας της Ιταλίας) διατηρεί μια εκπληκτική γλωσσική ποικιλότητα που σχήματισαν χιλιετίες μετανάστευσης, κατακτήσεων, και απομόνωσης. Πέρα από την τυπική ιταλική, πέντεISTINCT ομιλίες συνυπάρχουν.
Επίσημη γλώσσα του κράτους, εκπαίδευσης, media. Καθολικά κατανοητή· χρησιμοποιείται σε τυπικά πλαίσια.
Γενικά μιλιέται σε όλη την περιοχή. Δύο κύρια κλάδους:
Δεν είναι αμοιβαία κατανοητή με την τυπική ιταλική· ζωντανή oral παράδοση, χωρίς τυποποιημένη ορθογραφία.
Μιλιέται στη Bovesìa (Grecia Salentina) – 9 χωριά στη νότια Καλαβρία (Κοντοφούρι, Γκαλλικιανό, Ρογούντι, κ.λπ.). Απογόνος της Μεγάλης Ελλάδας αποικιοκρίσης (8ος αιώνας π.Χ.) + Βυζαντινής επιρροής. Κινδυνευμένη (~λίγες εκατοντάδες γέροντες ομιλητές). Αναγνωρισμένη από τον Ιταλικό Νόμο 482/1999.
Μιλιέται στη La Gàrdia (Guardia Piemontese) – Μονο χório στη βόρεια Καλαβρία (επαρχία Κοσέντσα). Κατοικημένο από φεύγους Βαλδενσιανούς από το Πιεμόντε (12ος–13ος αιώνας). Κριτικά κινδυνευμένη (~λίγες δεκάδες ομιλητές). Διαφέρει από τόσο την ιταλική όσο και την καλαβρεζέ.
Μιλιέται σε ~30 χωριά στη κεντρική/βόρεια Καλαβρία (π.χ., Σαν Ντεμετριο Κορόνε, Σαν Κοσμο Αλβανέσε, Βακκαρίζζο). Απογόνοι αλβανών μετανάστων που φύγαν από οθωμανική κατάκτηση (15ος αιώνας). Τα Arbëresh διατηρούν μεσαιωνικά Tosk χαρακτηριστικά που χάθηκαν στα σύγχρονα αλβανικά. Προστατευόμενα από Νόμο 482/1999· δίγλωσση σημαίωση, μερικά σχολικά μαθήματα.
Η Καλαβρία είναι ένα ζωντανό εργαστήριο γλωσσικής επαφής. Αυτοί οι διάλεκτοι δεν είναι "διαφθαρμένα ιταλικά"—είναι αδελφικές γλώσσες/διάλεκτοι με ανεξάρτητες ιστορίες. Προσπάθειες διατήρησης (τεκμηρίωση, εκπαίδευση, media) είναι ενεργές αλλά αντιμετωπίζουν πληθυσμιακή πτώση.