Το Παλαιότερο Γνωστό Γραπτό Θέατρο: Η Επική του Γκιλγκαμές
Η διάκριση «πρώτο θέατρο που έγραφε ποτέ» ανήκει στην Επική του Γκιλγκαμές – αλλά με κρίσιμες προειδοποιήσεις που αποκαλύπτουν πόσο λιπαρά είναι τα «πρώτο» και «θέατρο».
Το Έργο Επιτόν
Συνθεσμένη στην αρχαία Μεσοποταμία (σύγχρονο Ιράκ) γύρω στο 2100 π.Χ., η Επική του Γκιλγκαμές ξεκίνησε ως κύκλος Σουμεριακών ποημάτων που αργότερα ενσωματώθηκαν σε μια τυποποιημένη Ακκαδική έκδοση (η «Τυπική Βαβυλωνία», circa 1200 π.Χ.). Αφήγει την αναζήτηση του βασιλέα Γκιλγκαμές για αθανασία μετά τον θάνατο του φίλου του Ενκίδου – συναντώντας θεούς, τέρατα, μια敘述 κατακλυσμού που προηγείται του Νώε, και τελικά αποδεχόμενος τη θνητότητα.
Γιατί Δεν Είναι «Θέατρο» Στην Σύγχρονη Ακρίβεια
- Μορφή:敘述 ποίημα σε κυνεϊφό грамματα σε πηλίνες πλάκες, όχι σενάριο με διαλόγους, σκηνοθετικές οδηγίες ή καταλόγους προσώπων.
- Στοιχεία εκτέλεσης: Καμία άμεση απόδειξη θεατρικής παράστασης. Μπορεί να αναγινώσκονταν, ψαλλόταν, ή εκτελούνταν από έναν μόνον αοιδό – αλλά όχι «παιζόταν» από πολλούς ηθοποιούς σε καθορισμένο χώρο.
- Λειτουργία: Λογοτεχνική, θρησκευτική, πολιτιστική διατήρηση – όχι εμπορικό ψυχαγωγία.
Γιατί Παράλληλα Είναι Η Απάντηση
Παρά τη μορφική αποκλίση, το Γκιλγκαμές κερδίζει τον τίτλο γιατί:
- Είναι το παλαιότερο διασωθέν δραματικό αφηγημα – μια ιστορία που κινείται από σύγκρουση, χαρακτήρα και διάλογο (προσώπα μιλούν μεταξύ τους απευθείας).
- Περιέχει θεατρικά στοιχεία: όνειρα που ερμηνεύονται στην σκηνή, θιασικές συνέδρια, σκηνές σύγκρουσης, θρησκευτικά ηθικά.
- Καθιέρωσε αρχέτυπες δραματικές δομές: το ταξίδι του ήρωα, ο διπλός (Ενκίδος), ο μέντορας (Ουτναπιστίμ), η αποτυχημένη αναζήτηση, η επιστροφή της σοφίας.
Πραγματικοί Προτάσεις Για «Πρώτο Θέατρο»
Αν απαιτούμε απόδειξη θεατρικής εκτέλεσης:
- Αρχαία Αίγυπτος: Πάθος του Αβίδου (περίπου 2000 π.Χ.) – τελετουργική αναπαράσταση του μύθου του Οσίριδα, που γινόταν ετησίως.
- Αρχαία Ελλάδα: Θέσπις (περίπου 534 π.Χ.) – πρώτος καταγεγραμμένος ηθοποιός που βγαίνει από τον χορό; Αισχύλου Πέρσες (472 π.Χ.) – παλαιότερη διασωθεισα ελληνική τραγωδία.
- Ινδία: Νατιάσαστρα (περίπου 200 π.Χ.–200 μ.Χ.) – трактат που περιγράφει καθιερωμένη θεατρική παράδοση.
Το Γκιλγκαμές παραμένει το παλαιότερο γραπτό δραματικό έργο. Το Πάθος του Αβίδου μπορεί να είναι το παλαιότερο εκτελούμενο δράμα. Η διάκριση έχει σημασία – και τα δύο είναι καταπληκτικά παλιά.