Γιατί η «Ουτοπία» σημαίνει «Κανένα Τόπο»: Το ελληνικό παιχνίδι λέξεων του Θωμά Μορ
Η λέξη ουτοπία προέρχεται από τα ελληνικά: ου (οὐ) = «δεν» + τόπος (τόπος) = «τόπος». Πολύ απλά: «κανένας τόπος» ή «πουθενά».
Το 1516 νεολογισμό του Θωμά Μορ
Ο σιρ Θωμάς Μορ εφεύρε τον όρο για τη λατινική του-abhandlung De optimo rei publicae statu deque nova insula Utopia («Για την βέλτιστη πολιτεία μιας δημοκρατίας και για το νέο νησί της Ουτοπίας»). Το παιχνίδι λέξεων ήταν προθέσμιο:
- Ου-τοπία = Καμιά-τόπος (ελληνικό ου)
- Ευ-τοπία = Καλός-τόπος (ελληνικό ευ)
- Ιδίως προφορά στα αγγλικά — προθέσιμη αμφισημία
Γιατί «Κανένας Τόπος»;
- Σήμα αδιεξοδίας: Η τέλεια κοινωνία δεν μπορεί να υπάρχει στην πραγματική γεωγραφία
- Κριτική απόσταση: Το φανταστικό νησί επιτρέπει την κριτική της πραγματικής Αγγλίας (το δικαστήριο του Χένρυ VIII) χωρίς άμεση προδοσία
- Φιλοσοφική ειλικρίνεια: Ο Μορ γνώριζε ότι η ανθρώπινη φύση αποκλείει την τέλειωση
- Λογοτεχνικό μέσο: Το ταξίδι του Ραφαήλ Χύθλοντει («ειδικός στην αβέρτια») το πλαισιώνει ως αφήγημα
Κληρονομιά
Ο όρος αντέστρεψε τη σημασία του: τώρα «ουτοπία» = ιδανική κοινωνία (η έννοια ευ-), ενώ «δυσ-τοπία» (νεολογισμός 19ου αιώνα) = κοσμοποιημένη κοινωνία. Αλλά το αρχικό χιούμορ του Μορ παραμένει: κάθε ισχυριζόμενη ουτοπία είναι, κατα τη λέξη, πουθενά.