Είναι μια από τις πιο διάσημες σκηνές της μυθολογίας: Οδυσσέας, ο κλέφτης βασιλιάς της Ιθάκης, τυφλώνει τον Κύκλωπα Πολύφημο βγάζοντας ένα εγκαυσμένο ξύλινο πάλο στο μοναδικό του μάτι—όχι φιβιά, όχι σπαθί, αλλά οξυγμένο δοκί ελιάς σκληρυμένο στη φωτιά.
Κλεισμένος στο σπήλαιο του Πολύφημου με τους άνδρες του, ο Οδυσσέας καταλαβαίνει ότι η βία δεν θα δουλέψει. Ο βράχος που μπλοκάρει την έξοδο είναι ακίνητος. Έτσι στραφεί στη μῆτις—την κλέφτη νοημοσύνη.
Τυφλός, ο Πολύφημος φωνάζει για βοήθεια. Οι υπόλοιποι Κύκλωπες ρωτούν ποιος τον βλάπτει. «Κανείς!» βγάζει. Φεύγουν. Στο αυγή, ο Οδυσσέας και οι άνδρες του βγαίνουν κρεμασμένοι από τις γαστέρες των προβάτων του Κύκλωπα.
Αυτό το επεισόδιο ορίζει τον Οδυσσέα: όχι ο πιο δυνατός, αλλά ο πιο έξυπνος. Επιβάλλει επίσης τον זעם του Ποσειδώνα (ο Πολύφημος είναι γιος του), θέτοντας τα θεμέλια για τη δεκαετία ταξίδι επιστροφής. Ο πάλος—ελιά, σύμβολο της Αθηνάς—υπογραμμίζει ότι η σοφία, όχι η βία, κερδίζει την ημέρα.