Ο Τζέιμς Χάττον (1726–1797), Σκοτσέζος γεωλόγος, φυσικός και γιατρός, θεωρείται ευρέως ως οιδρυτής της σύγχρονης γεωλογίας. Η Θεωρία της Γης (1788, 1795) εισήγαγε επαναστατικές έννοιες που μεταμόρφωσαν την κατανόησή μας για τον πλανήτη.
Οι γεωλογικές διαδικασίες που λειτουργούν σήμερα—ερώση, αποθέμαση, ηφαιστειωδότητα—έχουν λειτουργήσει ομοιόμορφα καθ' όλη την ιστορία της Γης. «Το παρόν είναι το κλειδί για το παρελθόν.»
Ο Χάττον απέρριψε την βιβλική χρονολογία λίγων χιλιάδων ετών, υποστηρίζοντας ότι η Γη πρέπει να είναι αorns πολύ παλαιότερη για να επιτρέψουν οι αργές γεωλογικές διαδικασίες την παραγωγή των παρατηρούμενων πετρωμάτων.
Οι αλλαγές της Γης συμβαίνουν σε κύκλους: ερώση → αποθέμαση → υψώση → ηφαιστειωδική δραστηριότητα → επανάληψη. Αυτό αντέλεγε τις καταστροφικές θεωρίες κατακλυσμού.
Πολλά πετρώματα σχηματίζονται από αποθέματα που κατατίθενται με την πάροδο του χρόνου και μετατρέπονται αργότερα σε πετρώματα. Η διάσπαση και η ερώση διαμορφώνουν το τοπίο.
Ο γρανίτης και παρόμοια πετρώματα προέρχονται από μολύβδο μαγμά στην κοιλιά της Γης, και όχι από υδατική κατάκλιση (Νεπτονισμός). Η θερμότητα και η πίεση οδηγούν τη διαμόρφωση πετρωμάτων.
Ο Χάττον εισήγαγε τον «βαθύ χρόνο»—εκατόμμύρια χρόνια—απολύτως απαραίτητο για τις γεωλογικές διαδικασίες. Γράφει χαρακτηριστικά: «Δεν βρίσκουμε ίχνος αρχής, ούτε προοπτική τέλους.»
Το έργο του Χάττον έθεσε τα θεμέλια για τη σύγχρονη γεωλογία και επηρέασε μεταγενέστερους επιστήμονες όπως ο Τσάρλς Λέιλ και ο Τσάρλς Ντάρβιν.